Fiyat-Hacim-Karma Analizi (Price-Volume-Mix) Nedir?
Fiyat-hacim-karma analizi, satış ya da kâr değişimini fiyat değişikliğinden, satılan miktardaki değişimden ve ürün karışımındaki kaymadan gelen etkilere ayıran finansal analiz yöntemidir.
Ciro geçen yıla göre yüzde 35 arttığında ilk soru şudur: bu artışın ne kadarı zamdan, ne kadarı daha çok ürün satmaktan geldi? Fiyat-hacim-karma analizi (price-volume-mix, PVM) bu soruyu cevaplar. Finans kontrol ekipleri, kategori yöneticileri ve tedarikçilerin satış ekipleri bu analizi yönetim raporlarında ve yıllık iş planı görüşmelerinde kullanır. Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde özellikle değerlidir, çünkü nominal büyüme çoğu zaman hacim kaybını gizler.
Fiyat-hacim-karma analizi nasıl çalışır?
Analiz üç bileşen üretir. Formül: Fiyat etkisi = (Bu yılın birim fiyatı − Geçen yılın birim fiyatı) × Bu yılın miktarı. Hacim etkisi = (Bu yılın toplam miktarı − Geçen yılın toplam miktarı) × Geçen yılın ortalama birim fiyatı. Karma etkisi ise toplam değişimden fiyat ve hacim etkileri düşüldükten sonra kalan kısımdır ve müşterilerin daha pahalı ya da daha ucuz ürünlere kaymasını gösterir.
Hesap ürün ya da SKU düzeyinde yapılır, ardından kategori ve şirket toplamına çıkılır. Aynı yöntem brüt kâr için de uygulanabilir. Bu durumda maliyet etkisi dördüncü bir bileşen olarak eklenir ve brüt kâr köprüsü grafiğiyle gösterilir.
Perakendede fiyat-hacim-karma analizi örneği
Varsayımsal bir örnek: Bir kahve kategorisinde geçen yıl 100.000 paket ortalama 200 TL'den satılmış, ciro 20 milyon TL. Bu yıl 95.000 paket ortalama 280 TL'den satılmış, ciro 26,6 milyon TL. Toplam artış 6,6 milyon TL. Hacim etkisi −1 milyon TL, kalan 7,6 milyon TL fiyat ve karma etkisidir. Bunun bir kısmı rafta etiket artışından, bir kısmı da müşterilerin çekirdek kahveden kapsül kahveye kaymasından gelir. Kategori yöneticisi, büyümenin hacim kaybıyla geldiğini bu analiz sayesinde açıkça görür.
Fiyat-hacim-karma analizi için dikkat edilmesi gerekenler
- Fiyat etkisini hesaplarken liste fiyatı yerine indirimler sonrası gerçekleşen birim fiyatı kullanın.
- Ürün kodları yıl içinde değiştiyse, örneğin gramaj küçültülerek yeni kod açıldıysa, eşleştirmeyi önceden yapın.
- Karma etkisini doğru okumak için analizi kategori ağacının uygun seviyesinde çalıştırın, çok yüksek seviyede karma etkisi kaybolur.
- Sonuçları küçülflasyon gibi gizli fiyat değişimleriyle birlikte değerlendirin.
İlgili terimler
Bu analizle bağlantılı terimler arasında fiyat esnekliği, marj karması, premiumlaşma ve kategori yönetimi bulunur. Kategori performansına dair değerlendirmeler sektörel raporlar bölümünde yer alıyor.
Son güncelleme: · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü