Pareto Analizi (80/20 Kuralı) Nedir?

Pareto analizi, sonuçların büyük kısmının az sayıda nedenden kaynaklandığı gözlemine dayanan sıralama yöntemidir; perakendede satışın çoğunu getiren az sayıdaki ürünü ya da müşteriyi bulmak için kullanılır.

İtalyan iktisatçı Vilfredo Pareto'nun gelir dağılımı üzerine gözleminden adını alan Pareto analizi, halk arasında 80/20 kuralı olarak bilinir. Kural, sonuçların yaklaşık yüzde 80'inin nedenlerin yaklaşık yüzde 20'sinden geldiğini söyler. Oranlar sabit bir yasa değil, bir eğilimdir; gerçek veride 70/30 ya da 90/10 da çıkabilir. Perakendede ürünler, müşteriler, mağazalar ya da tedarikçiler katkılarına göre sıralanır ve en çok katkı yapan küçük grup belirlenir. Yöntem, ABC analizinin temelini oluşturur.

Pareto analizi nasıl çalışır?

Analiz birkaç adımdan oluşur. Önce ölçülecek değer seçilir: ciro, brüt kâr, satış adedi ya da müşteri harcaması. Kalemler bu değere göre büyükten küçüğe sıralanır. Her kalemin toplam içindeki payı ve birikimli payı hesaplanır.

Formül: Birikimli pay (%) = (İlk n kalemin toplam değeri / Tüm kalemlerin toplam değeri) × 100. Birikimli pay yüzde 80'e ulaştığında o noktaya kadar olan kalemler "kritik az" grubu oluşturur. Sonuç bir Pareto grafiğiyle gösterilir: çubuklar tek tek katkıyı, çizgi ise birikimli payı verir.

Perakendede pareto analizi örneği

Varsayımsal bir örnek: 2.000 SKU taşıyan bir mahalle marketi bir yıllık satışlarını sıralıyor ve cironun yüzde 80'inin 420 üründen geldiğini görüyor. Bu 420 ürün için stoksuzluk alarmı kuruluyor, sayımları daha sık yapılıyor ve raf yerleri korunuyor. Kalan 1.580 ürün ise SKU rasyonalizasyonu çalışmasında tek tek değerlendirilecek listeye alınıyor.

Pareto analizi için dikkat edilmesi gerekenler

• Ciroya göre yapılan sıralama ile kâra göre yapılan sıralama farklı sonuç verebilir, ikisine birlikte bakılmalıdır.
• Az satan ürünlerin sepete etkisi Pareto sıralamasında görünmez; tamamlayıcı rolleri ayrıca incelenmelidir.
• Mevsimsel ürünler yıllık veride düşük görünebilir, dönemsel kırılımla analiz edilmelidir.
• 80/20 oranı hedef değil gözlemdir; veriyi bu orana uydurmaya çalışmak yanlış sonuç doğurur.

İlgili terimler

Pareto analiziyle birlikte kullanılan kavramlar arasında XYZ analizi, uzun kuyruk, RFM analizi ve kârlılık analizi sayılabilir. Perakende verisine dayalı değerlendirmeler için gıda perakendesi başlığına göz atılabilir.

Son güncelleme: 18 Ekim 2026 · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü