XYZ Analizi Nedir?
XYZ analizi, ürünleri talebinin ne kadar düzenli ya da dalgalı olduğuna göre X, Y ve Z gruplarına ayıran yöntemdir; tahmin güvenilirliğini ve stok politikasını belirlemek için kullanılır.
ABC analizi bir ürünün ne kadar sattığını gösterir, ama ne kadar düzenli sattığını söylemez. XYZ analizi bu boşluğu doldurur. Ürünler talebin istikrarına göre sınıflanır: X grubunda talep dengeli ve tahmini kolaydır, Y grubunda belirli dalgalanmalar ya da mevsimsellik vardır, Z grubunda ise satış düzensiz ve tahmin edilmesi güçtür. Planlama ve stok ekipleri bu bilgiyle hangi ürünü otomatik siparişe bırakacaklarını, hangisi için daha yüksek güvenlik stoğu tutacaklarını belirler.
XYZ analizi nasıl çalışır?
Sınıflandırma için genellikle değişkenlik katsayısı kullanılır. Formül: Değişkenlik katsayısı = Dönemsel satışların standart sapması / Dönemsel satışların ortalaması. Katsayı düşükse talep istikrarlıdır.
Eşikler şirkete göre değişse de yaygın bir kullanımda katsayısı 0,5'in altında olanlar X, 0,5 ile 1 arasında olanlar Y, 1'in üzerinde olanlar Z grubuna girer. Analiz çoğu zaman ABC ile birleştirilerek dokuz hücreli bir matris kurulur. AX ürünleri yüksek cirolu ve istikrarlı olduğu için tam otomatik stok yenilemeye uygundur. AZ ürünleri ise değerli ama öngörülemez olduğu için planlamacının yakın takibini gerektirir.
Perakendede XYZ analizi örneği
Örneğin bir market zincirinde ayçiçek yağı haftadan haftaya benzer miktarda satıyor ve X grubuna giriyor. Dondurma yaz aylarında yükselip kışın düştüğü için Y grubunda. Bayram öncesi satılan özel çikolata kutuları ise yılın çoğunda neredeyse hiç satmayıp birkaç haftada patladığı için Z grubunda yer alıyor. Zincir yağı otomatik siparişe bırakıyor, dondurmada mevsimsel tahmin modeli kullanıyor, çikolata kutularını ise tek seferlik sezon siparişiyle yönetiyor.
XYZ analizi için dikkat edilmesi gerekenler
- Analiz yeterince uzun bir veri dönemiyle yapılmalı, birkaç haftalık veri yanıltıcı sonuç verir.
- Stoksuz geçen günlerde satış sıfır göründüğü için bu dönemler temizlenmeden hesaplanan katsayı yapay olarak yükselir.
- Promosyon haftaları talebi bozar; kampanya etkisi ayrılmadan yapılan sınıflandırma yanlış olabilir.
- Z ürünlerinde tahmin hatası yüksek olacağından MAPE gibi ölçütlerle tahmin kalitesi ayrıca izlenmelidir.
İlgili terimler
XYZ analiziyle birlikte kullanılan kavramlar arasında ABC analizi, talep tahmini, mevsimsellik ve güvenlik stoğu yer alır. Zincirlerin tedarik ve stok gündemi gıda perakendesi sayfasında izlenebilir.
Son güncelleme: · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü