Karbon Ayak İzi Nedir?

Karbon ayak izi, bir şirketin, ürünün, hizmetin ya da kişinin faaliyetleri sonucu doğrudan ve dolaylı olarak atmosfere salınan sera gazlarının karbondioksit eşdeğeri cinsinden toplam miktarıdır.

Karbon ayak izi, sera gazı emisyonlarının tek bir ölçü birimiyle ifade edilmesidir. Karbondioksit dışındaki metan ve diazot monoksit gibi gazlar da ısınma etkilerine göre karbondioksit eşdeğerine (CO2e) çevrilir. Ölçüm bir şirketin tamamı için (kurumsal ayak izi) ya da tek bir ürün için (ürün ayak izi) yapılabilir. Perakendeciler kurumsal ayak izini mağaza ve depoların enerji tüketimi, soğutma gazları, lojistik ve satılan ürünlerin tedarik zinciri gibi kaynaklardan hesaplar. Ürün ayak izi ise hammaddeden üretime, taşımadan kullanım ve bertarafa kadar yaşam döngüsünü kapsar.

Karbon ayak izi nasıl çalışır?

Kurumsal hesaplamalarda yaygın olarak kullanılan çerçeve Sera Gazı Protokolü'dür. Emisyonlar üç kapsama ayrılır: Kapsam 1, şirketin doğrudan kontrol ettiği kaynaklardan (araç filosu, jeneratör, soğutma gazı kaçakları) çıkan emisyonlardır. Kapsam 2, satın alınan elektrik ve ısıdan kaynaklanır. Kapsam 3 ise tedarik zinciri ve ürün kullanımı gibi dolaylı emisyonları kapsar.

Formül: Emisyon = Faaliyet verisi × Emisyon faktörü. Örneğin tüketilen elektrik kilovatsaat cinsinden, kullanılan şebekenin emisyon faktörüyle çarpılır. Veriler toplandıkça hesap tahmini değerlerden ölçülmüş değerlere doğru iyileştirilir.

Perakendede karbon ayak izi örneği

Varsayımsal bir örnekte, 100 mağazalı bir market zinciri ilk karbon ayak izi hesabını yapıyor. Kapsam 1 ve 2 emisyonları içinde en büyük kalemin mağaza elektriği ve soğutucu gaz kaçakları olduğu görülüyor. Zincir, soğutma sistemlerinde düzenli kaçak kontrolü ve kapaklı dolaplara geçiş gibi ölçülebilir adımlar planlıyor. Raporda bu adımların etkisi tahmini değil, takip eden yıllarda ölçülen verilerle açıklanıyor.

Karbon ayak izi için dikkat edilmesi gerekenler

• Hesaplamada kullanılan yöntem, kapsam sınırları ve emisyon faktörleri açıkça belirtilmelidir.
• Tahmini veriler ile ölçülmüş veriler ayrıştırılarak raporlanmalıdır.
• Ürün bazlı karbon iddiaları yaşam döngüsü analizine ve doğrulanabilir verilere dayanmalıdır.
• Karbon dengeleme (offset) ile gerçek emisyon azaltımı birbirinden ayrı raporlanmalıdır.

İlgili terimler

Karbon ayak iziyle ilişkili terimler arasında Kapsam 3 emisyonları, ESG, soğuk zincir ve yeşil lojistik yer alır. Sürdürülebilirlik haberleri için sürdürülebilirlik ve akıllı tüketim başlığına göz atabilirsiniz.

Son güncelleme: 18 Ekim 2026 · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü