Dikey Anlaşma Nedir?

Dikey anlaşma, üretim ya da dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren şirketler arasında, belirli malların alım, satım veya yeniden satım koşullarını düzenleyen anlaşmadır.

Bir üretici ile toptancı, toptancı ile market ya da marka ile franchise alan arasındaki sözleşme rekabet hukukunun diliyle dikey anlaşmadır. Taraflar birbirinin rakibi değil, aynı tedarik zincirinin farklı halkalarıdır. Bu tür anlaşmalar ticaretin olağan parçasıdır ve çoğu rekabete zarar vermez. Ancak bölge kısıtı, münhasırlık, rekabet yasağı ve fiyat şartları içeren dikey anlaşmalar 4054 sayılı kanun açısından incelenir. Türkiye'de bu anlaşmalar için Rekabet Kurulu'nun çıkardığı bir grup muafiyeti tebliği bulunur.

Dikey anlaşma nasıl çalışır?

Grup muafiyeti, belirli koşulları sağlayan dikey anlaşmaları otomatik olarak yasak kapsamı dışında tutar. Koşulların başında tarafların ilgili pazardaki paylarının tebliğde belirtilen eşiği aşmaması gelir. Muafiyet, bazı ağır kısıtlamalar içeren anlaşmalara ise hiç uygulanmaz: alıcının yeniden satış fiyatını belirlemek ve kural olarak alıcının pasif satışlarını engellemek bunların başındadır.

Muafiyetten yararlanamayan anlaşmalar otomatik olarak yasak sayılmaz; taraflar bireysel muafiyet koşullarını sağladığını gösterebilir. Rekabet yasağı hükümleri ise belirli süre sınırları içinde kaldığında muafiyetten yararlanabilir.

Perakendede dikey anlaşma örneği

Örnek bir durum: Bir ayakkabı markası Türkiye'yi bölgelere ayırarak her bölgede tek bir distribütörle çalışıyor ve distribütörlerin diğer bölgelerde aktif satış yapmasını yasaklıyor. Bölgeye özel münhasırlık ve aktif satış yasağı, şartları sağlandığında muafiyet kapsamında kalabilir. Ancak marka, başka bölgedeki müşterilerin kendiliğinden gelip bir distribütörden alım yapmasını, yani pasif satışı da yasaklarsa sözleşme ağır kısıtlama içerebilir.

Dikey anlaşma için dikkat edilmesi gerekenler

• Sözleşmedeki fiyat, bölge ve müşteri kısıtları imzadan önce rekabet hukuku açısından gözden geçirilmelidir.
• Pazar payları dönemsel olarak hesaplanmalı, eşiğin aşılması halinde sözleşmeler yeniden değerlendirilmelidir.
• Online satışın tamamen yasaklanması, çoğu durumda riskli bir kısıtlama olarak görülür.
• Uygulamadaki yazışmalar da sözleşme metni kadar önemlidir, çünkü fiili baskı da ihlal oluşturabilir.

İlgili terimler

Dikey anlaşmalarla ilgili diğer kavramlar yeniden satış fiyatının belirlenmesi, münhasır bayilik, franchise sözleşmesi ve distribütör başlıklarında bulunabilir. Rekabet hukukuna dair analizlerimizi özel analiz sayfasında okuyabilirsiniz.

Son güncelleme: 18 Ekim 2026 · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü