Perakende Sektörü

Karanlık Tasarım (Dark Pattern) Nedir?

Karanlık tasarım (dark pattern), e-ticaret sitesi veya uygulamanın arayüzünü kullanıcıyı istemediği bir satın alma, abonelik ya da veri paylaşımına yönlendirecek biçimde kurgulamasıdır.

Karanlık Tasarım (Dark Pattern)

Ödeme adımında kendiliğinden işaretlenmiş sigorta kutusu, gerçek olmayan “son 2 ürün” uyarısı ya da iptal butonunun sayfanın en dibine saklanması. Bunların hepsi karanlık tasarım örnekleridir. Kavram, e-ticaret sitelerinin ve perakende uygulamalarının arayüz kararlarıyla tüketicinin iradesini zayıflatmasını anlatır. Kısa vadede dönüşüm oranı artsa da şikâyet, iade ve marka güveni kaybı olarak geri döner. Türkiye'de bu uygulamalar haksız ticari uygulama ve aldatıcı reklam başlıkları altında değerlendirilebilmektedir. Kavram ilk olarak kullanıcı deneyimi tasarımcıları arasında yaygınlaştı.

Karanlık tasarım nasıl çalışır?

Yaygın türler şöyle sıralanabilir: sahte geri sayım sayaçları ve stok uyarıları, ödemenin son adımında ortaya çıkan ek ücretler, önceden seçili ek ürün ve hizmetler, “Hayır, indirim istemiyorum” gibi utandırıcı ret butonları, kolay başlayıp zor iptal edilen abonelikler ve aydınlatma yerine onay kutusunun öne çıkarılması.

Ticaret Bakanlığı ve Reklam Kurulu dijital ortamdaki yanıltıcı tasarımları inceleme alanına almıştır; kişisel veri tarafında KVKK kuralları da devreye girer. Hangi uygulamanın ihlal sayıldığı ve olası yaptırımlar için güncel mevzuat ile kurumların duyuruları izlenmelidir.

Perakendede karanlık tasarım örneği

Varsayımsal bir örnek: Bir elektronik e-ticaret sitesi, ödeme sayfasında uzatılmış garantiyi önceden seçili getiriyor. Ürün fiyatı 20.000 TL iken sepet toplamı fark ettirmeden yükseliyor. Bir ay sonra çağrı merkezi garantiyi iptal etmek isteyen müşterilerle dolunca ekip kutuyu boş bırakıyor ve teklifi açık bir ek seçenek olarak sunuyor. Ek satış oranı düşüyor, ancak iade ve şikâyet maliyeti de geriliyor. Ekip, sonraki çeyrekte ödeme sayfasının tamamını bu gözle gözden geçirerek geri sayım sayaçlarını da gerçek kampanya sürelerine bağlıyor.

Karanlık tasarım için dikkat edilmesi gerekenler

  • Ek ürün ve hizmetler müşterinin aktif onayıyla sepete eklenmeli, varsayılan seçim kullanılmamalıdır.
  • Stok ve süre uyarıları gerçek veriye bağlanmalı, kıtlık etkisi uydurulmamalıdır.
  • Toplam fiyat ilk ekrandan itibaren görünür olmalı, damla fiyatlama riski taşıyan kalemler sona bırakılmamalıdır.
  • Abonelik iptali, başlatıldığı kanal kadar kolay olmalıdır.

İlgili terimler

Karanlık tasarımla bağlantılı kavramlar arasında haksız ticari uygulama, checkout optimizasyonu, açık rıza ve FOMO yer alır. Dijital perakendedeki tüketici hukuku başlıklarını özel analizlerimizde inceliyoruz.

Son güncelleme: · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü

Alıntılarken kaynak gösterin: "Karanlık Tasarım (Dark Pattern) nedir?", Perakende Sözlüğü, Perakende Sektörü — https://perakendesektoru.com/sozluk/karanlik-tasarim-dark-pattern-nedir/

K harfiyle başlayan diğer terimler