Alt Franchise (Sub-Franchising) Nedir?

Alt franchise, bir ülke ya da bölge için master franchise hakkı alan şirketin, bu bölgede kendisi şube açmanın yanında üçüncü kişilere de franchise vermesi ve onları marka adına yönetmesidir.

Alt franchise (sub-franchising), franchise zincirinde üç halkalı bir yapı kurar: marka sahibi, bölge hakkını alan master franchise ve onun franchise verdiği yerel işletmeciler. Yabancı bir marka yeni bir ülkeye girerken her şubeyle tek tek muhatap olmak istemez. Bunun yerine ülke haklarını bir master franchise şirketine verir; bu şirket de kendi seçtiği girişimcilere alt franchise vererek ağı büyütür. Model, restoran, kafe, eğitim, otel ve kozmetik zincirlerinin uluslararası büyümesinde sık kullanılır.

Alt franchise nasıl çalışır?

Master franchise alan, marka sahibiyle imzaladığı sözleşmede bölgede belirli bir sürede belirli sayıda şube açmayı taahhüt eder. Bu şubelerin bir kısmını kendisi işletir, bir kısmını alt franchise alanlara bırakır. Alt franchise alanlar giriş bedelini ve royalty ödemelerini master franchise şirketine yapar; master şirket ise bu gelirin sözleşmede belirlenen payını marka sahibine aktarır.

Eğitim, denetim, yerel tedarik ve pazarlama da çoğunlukla master şirketin sorumluluğundadır. Böylece marka sahibi, ülkedeki operasyonu tek bir ortak üzerinden yönetir. Buna karşılık alt franchise alanlarla doğrudan sözleşme ilişkisi olmadığından şube kalitesi üzerindeki kontrolü dolaylı hale gelir.

Perakendede alt franchise örneği

Varsayımsal bir örnek: Yabancı bir donut markası, Türkiye haklarını 10 yıllığına yerel bir gıda grubuna veriyor. Grup, ilk üç yılda İstanbul ve Ankara'da 15 şubeyi kendisi açıyor. Ardından diğer büyük şehirler için yerel yatırımcılara alt franchise veriyor. Alt franchise alanlar giriş bedelini ve aylık cirolarının yüzde 6'sını gruba ödüyor; grup bu royalty gelirinin yarısını marka sahibine aktarıyor. Ürün eğitimi grubun İstanbul'daki eğitim mutfağında veriliyor.

Alt franchise için dikkat edilmesi gerekenler

• Master sözleşme sona erdiğinde alt franchise sözleşmelerinin ne olacağı, marka sahibinin bunları devralıp almayacağı yazılmalıdır.
• Alt franchise alanların seçim kriterleri marka sahibinin onayına bağlanabilir.
• Royalty akışında iki kat kesinti olduğundan alt franchise alanın kârlılığı ayrıca hesaplanmalıdır.
• Denetim standartları marka sahibi ve master şirket arasında aynı kontrol listesiyle uygulanmalıdır.

İlgili terimler

Alt franchise ile bağlantılı kavramlar arasında alan geliştirme franchise, çoklu birim franchise, bölge münhasırlığı ve franchise denetimi yer alır. Franchise sektöründeki yatırımlar AVM ve gayrimenkul sayfasında izlenebilir.

Son güncelleme: 18 Ekim 2026 · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü