Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS) Nedir?

Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS), ürünü piyasaya süren firmaların ürün ve ambalajlarının kullanım sonrası toplanması, geri kazanımı ve bertarafından mali ve operasyonel olarak sorumlu tutulmasıdır.

Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS), bir ürünün çevresel etkisinden yalnızca üretim aşamasında değil, ömrü bittiğinde de onu piyasaya süren firmanın sorumlu olduğu ilkesidir. Ambalaj, elektrikli ve elektronik eşya, pil, akümülatör ve lastik gibi ürün gruplarında uygulanır. Türkiye'de ambalaj atıklarına ilişkin mevzuat, ambalajlı ürünleri piyasaya sürenlere geri kazanım yükümlülükleri getirir; bunun yanında geri kazanım katılım payı gibi mali yükümlülükler de bulunur. Perakendeciler bu yükümlülükle özellikle kendi markalı ürünleri, ithal ettikleri ürünler ve satış noktasında verdikleri ambalajlar üzerinden karşılaşır.

Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu nasıl çalışır?

Piyasaya süren firma, her yıl piyasaya sürdüğü ambalaj miktarını malzeme türüne göre bildirir. Mevzuatta belirlenen oranlarda ambalaj atığının toplanıp geri kazanılmasını sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğü genellikle bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluşlar aracılığıyla yerine getirir; firma bu kuruluşa üye olur ve bir bedel öder, kuruluş da toplama ve geri kazanım faaliyetlerini organize eder.

Özel markalı ürün satan perakendeciler, ürünü fason üreticiye ürettirse bile çoğu durumda piyasaya süren taraf kabul edilir. Bu yüzden ambalaj tasarımı, malzeme seçimi ve gramaj kararları doğrudan maliyete yansır. Geri dönüştürülebilir ve daha hafif ambalaj, yükümlülük maliyetini azaltmanın yollarından biridir.

Perakendede Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu örneği

Örnek olarak bir market zinciri, özel markalı ürünlerinin ambalaj verilerini ilk kez tek bir tabloda topluyor. Bazı ürünlerde karışık malzemeli ambalaj kullanıldığı ve bunların geri dönüşümünün zor olduğu ortaya çıkıyor. Satın alma ve kalite ekipleri, tedarikçilerle birlikte tek malzemeli ambalaja geçiş planı hazırlıyor ve ambalaj ağırlıklarını ürün ana verisine ekliyor. Böylece yıllık bildirim verisi her ürün için güvenilir biçimde hesaplanabiliyor.

Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu için dikkat edilmesi gerekenler

• Ambalaj ağırlık ve malzeme bilgileri ürün ana verisinde tutulmalı ve tedarikçiden belgeyle alınmalıdır.
• İthal ve özel markalı ürünlerde piyasaya süren tarafın kim olduğu hukuki olarak netleştirilmelidir.
• Yetkilendirilmiş kuruluş seçimi ve sözleşme koşulları yıllık olarak gözden geçirilmelidir.
• Mevzuattaki oran ve kapsam değişiklikleri düzenli takip edilmelidir.

İlgili terimler

GÜS ile bağlantılı terimler arasında ambalaj bildirim sistemi, sürdürülebilir ambalaj, depozito yönetim sistemi ve plastik poşet ücreti bulunur. Sürdürülebilirlik haberleri sürdürülebilirlik ve akıllı tüketim sayfasında.

Son güncelleme: 18 Ekim 2026 · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü