Ürün Çeşitliliği Planlaması (Assortment Planning) Nedir?

Ürün çeşitliliği planlaması, perakendecinin hangi ürünleri, hangi mağazalarda, hangi dönemde ve kaç seçenekle satacağına satış verisi, raf alanı ve bütçe kısıtlarıyla karar verdiği planlama sürecidir.

Ürün çeşitliliği planlaması (assortment planning), mağazalarda yer alacak ürün listesinin bilinçli biçimde kurulmasıdır. Plan, hangi SKU'ların listede kalacağını, hangilerinin çıkacağını, yeni ürünlerin nereye gireceğini ve her mağaza tipinde kaç seçenek sunulacağını belirler. Gıda perakendesinde kategori yöneticileri, modada ise ürün planlamacıları ve satın almacılar bu işi yürütür. Amaç, müşterinin aradığını bulmasını sağlarken stokta kalıp para bağlayan ürün sayısını sınırlamaktır.

Ürün çeşitliliği planlaması nasıl çalışır?

Süreç geçmiş satışların SKU ve mağaza bazında incelenmesiyle başlar. Her ürünün satış hızı, kâr katkısı ve başka bir ürünle ikame edilebilirliği değerlendirilir. Ardından mağazalar benzer özelliklerine göre kümelere ayrılır ve her küme için farklı derinlikte liste hazırlanır.

Planın sınırlarını raf alanı ve açık alım bütçesi çizer. Bir ürün eklenmek isteniyorsa genellikle başka bir ürün çıkarılmalıdır. Modern planlama yazılımları talep transferini, yani çıkarılan ürünün satışının ne kadarının diğer ürünlere kayacağını tahmin ederek senaryoları karşılaştırır. Kesinleşen liste planogramlara ve sipariş sistemine aktarılır.

Perakendede ürün çeşitliliği planlaması örneği

Örneğin 120 mağazalı bir market zinciri, kahve kategorisinde 180 SKU taşıyor. Analiz, büyük mağazalarda çekirdek ve kapsül kahvenin iyi sattığını, küçük mahalle mağazalarında ise hazır kahve ve 3'ü 1 arada ürünlerin baskın olduğunu gösteriyor. Zincir büyük mağazalar için 150, küçük mağazalar için 70 SKU'luk iki ayrı liste hazırlıyor ve küçük mağazalardaki boşalan alanı en çok satan ürünlere ek yüz olarak veriyor.

Ürün çeşitliliği planlaması için dikkat edilmesi gerekenler

• Yalnızca ciroya bakarak ürün çıkarmak, az satan ama sadık müşterisi olan ürünleri kaybettirip sepeti küçültebilir.
• Mağaza kümeleri demografi, metrekare ve rekabet ortamı gibi somut verilere dayanmalıdır.
• Plan değişikliği sonrası eski ürünlerin stok eritme takvimi ayrıca hazırlanmalıdır.
• Tedarikçilerle yapılan listeleme anlaşmaları çeşit kararlarını bağlayabileceği için sözleşmeler önceden gözden geçirilmelidir.

İlgili terimler

Çeşit planlamasıyla bağlantılı terimler arasında mağaza kümeleme, talep transferi, OTB ve yerelleştirilmiş çeşit bulunur. Zincirlerin çeşit stratejileri gıda perakendesi sayfasında ele alınıyor.

Son güncelleme: 18 Ekim 2026 · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü