Sepet Analizi (Market Basket Analysis) Nedir?

Sepet analizi, kasa ve sipariş verilerinde hangi ürünlerin aynı alışverişte birlikte satın alındığını ölçerek ürün ilişkilerini ortaya çıkaran ve yerleşim, kampanya ve öneri kararlarında kullanılan analiz yöntemidir.

Sepet analizi (market basket analysis), fişlerin içine bakar. Tek tek ürün satışları neyin çok satıldığını gösterir; sepet analizi ise neyin neyle birlikte satıldığını gösterir. Makarna alanların sosu da alması, bebek bezi alanların ıslak mendile yönelmesi ya da mangal kömürü ile içeceğin aynı sepette buluşması bu analizle sayıya dökülür. Sonuçlar çapraz sergileme, paket kampanyaları, öneri motorları ve kategori yerleşimi için kullanılır.

Sepet analizi nasıl çalışır?

Analiz üç temel ölçüye dayanır. Formül: Destek (support) = A ve B'yi birlikte içeren fiş sayısı / Toplam fiş sayısı. Güven (confidence) = A ve B'yi birlikte içeren fiş sayısı / A'yı içeren fiş sayısı. Kaldıraç (lift) = Güven / B'nin tek başına görülme oranı.

Lift değeri 1'in üzerindeyse iki ürün tesadüften daha sık birlikte alınıyor demektir; 1'in altındaysa birbirinin yerine geçiyor olabilir. Destek değeri çok düşük olan ilişkiler istatistiksel olarak güvenilmez kabul edilir. Analiz mağaza, saat dilimi, müşteri segmenti ya da sezon bazında ayrı ayrı yapılabilir; hafta içi sabah sepetiyle cumartesi akşamı sepeti çok farklı ilişkiler gösterir.

Perakendede sepet analizi örneği

Varsayımsal bir örnek: Bir market zincirinde 100.000 fişin 4.000'inde makarna, 2.500'ünde domates sosu, 1.500'ünde ise ikisi birlikte var. Destek yüzde 1,5, makarnadan sosa güven 1.500/4.000 yani yüzde 37,5. Sosun genel görülme oranı yüzde 2,5 olduğu için lift 15 çıkıyor; bu çok güçlü bir ilişki. Zincir, makarna rafının yanına sos için ikincil teşhir yerleştiriyor ve iki ürünü aynı broşürde birlikte kampanyaya alıyor.

Sepet analizi için dikkat edilmesi gerekenler

• Yalnızca sık görülen ilişkilere değil, lift değeri yüksek ama gözden kaçan ilişkilere de bakılmalıdır.
• Kampanya dönemlerinin sepetleri ilişkileri çarpıtabilir, normal dönemlerle ayrı incelenmelidir.
• Sadakat kartı verisiyle birleştirildiğinde analiz fiş yerine müşteri düzeyinde de yapılabilir.
• Bulunan ilişkiler raf ve kampanya testleriyle doğrulanmadan kesin kural gibi uygulanmamalıdır.

İlgili terimler

Sepet analiziyle ilişkili kavramlar tamamlayıcı ürün, sepet büyüklüğü, öneri motoru ve paket satış olarak sıralanabilir. Veri ve yapay zekâ uygulamaları yapay zekâ başlığında ele alınıyor.

Son güncelleme: 18 Ekim 2026 · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü