Gıda İsrafı Nedir?

Gıda israfı, insan tüketimine uygun olduğu halde perakende ve tüketim aşamalarında satılamayan, tüketilmeyen ya da atılan gıdayı ifade eder; perakendede fire ve son tüketim tarihi yönetimiyle doğrudan bağlantılıdır.

Gıda israfı, yenebilir durumdaki gıdanın çöpe gitmesidir. Uluslararası literatürde üretim ve tedarik aşamasındaki kayıplar "gıda kaybı", perakende ve tüketici aşamasındakiler ise "gıda israfı" olarak ayrılır. Perakendede israf; tarihi geçen ürünlerden, ezilen meyve ve sebzelerden, gün sonu kalan ekmek ve hazır yemekten, hasarlı ambalajlardan ve soğuk zincir kırılmalarından doğar. Market zincirleri için israf hem doğrudan maliyet, hem atık yönetimi gideri, hem de kamuoyunun yakından izlediği bir itibar konusudur. Bu yüzden kategori, operasyon ve sürdürülebilirlik ekiplerinin ortak gündemindedir.

Gıda israfı nasıl çalışır?

Perakendecinin elindeki temel veri, fire kayıtlarıdır. Hangi ürünün, hangi mağazada, hangi nedenle atıldığı kayıt altına alındığında israfın kaynakları görünür hale gelir. En sık nedenler fazla sipariş, yanlış raf rotasyonu, uygun olmayan saklama koşulları ve talebin yanlış tahmin edilmesidir.

Azaltma adımları bu nedenlere göre seçilir: sipariş miktarını talep tahminiyle küçültmek, depoda ve mağazada FEFO uygulamak, tarihi yaklaşan ürünleri indirime almak, satılamayan ama tüketilebilir ürünleri bağışlamak ve son olarak tüketilemeyenleri hayvan yemi, kompost ya da enerji üretimi gibi yollarla değerlendirmek. Önleme her zaman sonradan değerlendirmeden önce gelir.

Perakendede gıda israfı örneği

Varsayımsal bir örnekte, 60 mağazalı bir market zinciri fire verilerini incelediğinde israfın büyük kısmının ekmek, meyve-sebze ve süt ürünlerinden geldiğini görüyor. Zincir ekmek siparişini saat bazlı satışa göre ikiye bölüyor, tarihi yaklaşan süt ürünleri için akşam saatlerinde indirim rafı açıyor ve satılamayan ama tüketilebilir ürünler için bir gıda bankasıyla anlaşma yapıyor. Atık miktarı her ay aynı yöntemle ölçülüp raporlanıyor.

Gıda israfı için dikkat edilmesi gerekenler

• Fire nedenleri standart kodlarla kaydedilmeli, "diğer" gibi belirsiz kategoriler sınırlı tutulmalıdır.
• İndirim ve bağış süreçlerinde gıda güvenliği kuralları ve son tüketim tarihi sınırları gözetilmelidir.
• Azaltım hedefleri ve sonuçları aynı ölçüm yöntemiyle, temel yılla karşılaştırılarak açıklanmalıdır.
• Tedarikçilerle sipariş miktarı, kalan raf ömrü ve iade koşulları birlikte ele alınmalıdır.

İlgili terimler

Gıda israfıyla bağlantılı terimler arasında gıda bankacılığı, SKT ve TETT, raf ömrü ve shrinkage bulunur. Sürdürülebilir tüketime dair haberler sürdürülebilirlik ve akıllı tüketim başlığında.

Son güncelleme: 18 Ekim 2026 · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü