Scan-Based Trading (Taramaya Dayalı Ticaret) Nedir?

Scan-based trading, tedarikçinin ürünlerinin mülkiyetinin mağazada kasadan okutulana kadar tedarikçide kaldığı ve perakendecinin yalnızca satılan adetler için ödeme yaptığı ticari modeldir.

Klasik modelde perakendeci ürünü tedarikçiden satın alır, depoya koyar ve satamadığı stoğun riskini taşır. Scan-based trading bu ilişkiyi tersine çevirir: ürün mağaza rafında dursa bile tedarikçinin malıdır ve perakendeci yalnızca kasada okutulup satılan adetleri öder. Türkçede taramaya dayalı ticaret olarak da anılır. Gazete-dergi, ekmek, unlu mamul, kitap ve bazı mevsimlik ürünler gibi tedarikçinin rafı sıkça yönettiği kategorilerde görülür.

Scan-based trading nasıl çalışır?

Perakendeci ile tedarikçi bir anlaşma imzalar. Ürünler mağazaya teslim edilir ama faturalama yapılmaz. Kasada her okutma, satış verisi olarak kaydedilir ve dönemsel olarak tedarikçiyle paylaşılır. Tedarikçi bu veriye göre fatura keser, perakendeci de satılan adet kadar ödeme yapar. Bu süreçte veri paylaşımı genellikle EDI veya tedarikçi portalı üzerinden yürür.

Modelin en hassas noktası kayıp ve firedir. Rafta kaybolan ya da çalınan ürün okutulmadığı için tedarikçinin zararı olur; bu yüzden taraflar kayıp paylaşımını sözleşmeye yazar. Raf düzeni ve stok yenileme çoğu zaman tedarikçinin sahadaki ekibi tarafından yapılır.

Perakendede scan-based trading örneği

Varsayımsal bir örnek: Bir market zinciri, ekmek reyonunu yerel bir fırınla scan-based trading modeliyle işletiyor. Fırının ekibi her sabah rafı dolduruyor, akşam satılmayan ekmekleri geri alıyor. Market ay sonunda yalnızca kasadan geçen ekmeklerin bedelini ödüyor. Satılmayan ekmek riski fırında kaldığı için market fire maliyetinden kurtuluyor, fırın ise satış verisini görerek üretimini ayarlıyor.

Scan-based trading için dikkat edilmesi gerekenler

• Kasadaki okutma doğruluğu modelin temelidir; farklı ürünlerin tek barkodla geçirilmesi hesaplaşmayı bozar.
• Kayıp ve hırsızlık durumunda kimin zararı üstleneceği sözleşmede net yazılmalıdır.
• Tedarikçinin mağaza içinde stok sayımı yapma hakkı ve sıklığı belirlenmelidir.
• Muhasebede stoğun kimin bilançosunda yer alacağı mali müşavirle birlikte kurgulanmalıdır.

İlgili terimler

Scan-based trading ile ilişkili kavramlar arasında konsinye satış, tedarikçi yönetimli stok, doğrudan mağaza teslimatı ve sell-out yer alır. Tedarik zinciri haberleri için lojistik ve tedarik sayfasına göz atabilirsiniz.

Son güncelleme: 18 Ekim 2026 · Kaynak: Perakende Sektörü Perakende Terimleri Sözlüğü